Glosari Istilah Industri Muzik

Sama ada anda pendatang baharu atau pun orang lama, anda tahu bahawa industri muzik mempunyai bahasa yang tersendiri. Usaha memahami istilah ialah titik permulaan yang bagus untuk membuat keputusan kerjaya yang termaklum. Oleh itu, kami telah menyusun kamus mini dengan istilah industri muzik untuk rujukan mudah agar anda dapat meluaskan pengetahuan anda atau menyegarkan semula ingatan anda.

Pendahuluan: Pembayaran pendahuluan daripada label rakaman, penerbit atau CMO kepada artis atau pencipta lagu terhadap royalti akan datang yang diperoleh daripada rakaman atau gubahan mereka. Pendahuluan biasanya boleh diperoleh semula, yang bermakna artis atau pencipta lagu mesti memperoleh royalti yang mencukupi daripada muzik mereka untuk membayar balik wang pendahuluan sebelum menerima bayaran selanjutnya.

Pengurus Artis: Peranan pengurus adalah untuk membina dan mengekalkan kerjaya artis, menyelaraskan segala-galanya daripada rakaman, konsert jelajah dan pemasaran hingga perundingan dengan label, penerbit dan ejen. Pengurus membimbing keputusan profesional, bertindak sebagai wakil dan penasihat artis dalam hal ehwal perniagaan serta memastikan matlamat kreatif artis disokong.

Lesen Menyeluruh : Lesen yang biasanya dikeluarkan oleh organisasi hak persembahan (PRO), yang memberikan kebenaran kepada sesuatu entiti untuk memainkan apa-apa lagu dalam katalog pemegang hak buat tempoh masa yang ditetapkan. Syarikat yang menggunakan lesen menyeluruh termasuklah TV dan stesen radio, restoran, rangkaian sosial dan perkhidmatan penstriman.

Baris C: Simbol © atau Baris C, menunjukkan hak cipta dalam karya kreatif selain rakaman lagu. Dalam muzik, tanda ini menandakan perlindungan hak untuk seni kulit luar atau bahan bertulis yang disertakan dengan album, seperti nota kulit luar. Tanda ini juga boleh digunakan berhubungan dengan gubahan muzik dan lirik. Atas sebab Baris P dan Baris C merujuk kepada hak yang berbeza, hak tersebut sentiasa ditulis secara berasingan, walaupun pemilik hak adalah sama.

Organisasi Pengurusan Kolektif (CMO): Organisasi yang mengurus hak dan mengutip royalti bagi pihak pencipta lagu, komposer, penerbit dan pemegang hak lain. CMO melesenkan penggunaan muzik kepada perniagaan, penyiar, perkhidmatan penstriman dan tempat, kemudian mengutip dan mengagihkan royalti yang dijana daripada penggunaan tersebut kepada ahli mereka. CMO memainkan peranan yang penting untuk menjejaki penggunaan muzik, mengurus metadata dan memastikan pencipta diberikan pampasan yang setimpal apabila karya mereka dipersembahkan, disiarkan, distrim atau dihasilkan semula. Contoh CMO termasuklah organisasi hak persembahan (PRO) dan agensi mekanikal.

Gubahan: Karya muzik itu sendiri — harta intelek asas yang wujud secara berasingan daripada mana-mana rakaman tertentu. Gubahan merangkumi elemen seperti melodi, harmoni, lirik dan struktur. Gubahan dilindungi oleh hak cipta.

Pembekal Perkhidmatan Digital (DSP): Platform penstriman (seperti Spotify) atau gedung dalam talian yang menyampaikan audio digital kepada pendengar dan membayar royalti kepada pemegang hak berdasarkan penggunaan.

Pengedar: Pengedar ialah syarikat atau perkhidmatan yang menyampaikan muzik anda daripada anda (atau syarikat rakaman anda) kepada gedung dan platform penstriman. Mereka memastikan rakaman anda dimuat naik, dijejaki dan diwangkan secara betul serta royalti dibayar kepada pemegang hak yang betul. Pengedar juga memaksimumkan jangkauan anda dengan menyediakan muzik anda di seluruh dunia melalui saluran digital dan fizikal yang sesuai.

ISRC: ISRC (Kod Rakaman Standard Antarabangsa) ialah rentetan 12 aksara abjad angka yang digunakan untuk mengenal pasti mana-mana rakaman lagu atau video muzik. ISRC sama seperti ISBN untuk buku atau VIN untuk kereta — tiada kod yang serupa. ISRC menjadikan rakaman boleh dikenal pasti secara automatik, yang membantu royalti diagihkan dengan betul. Biasanya label atau pengedar akan memperuntukkan ISRC kepada muzik anda, namun anda mungkin perlu menyediakan ISRC sendiri dalam sesetengah kes. Atas sebab "cap jari digital" lagu anda ini seharusnya kekal sama selama-lamanya (tidak kira orang yang mengedarkan lagu anda sekarang atau orang yang mungkin mengedarkan lagu anda pada masa akan datang), pastikan pihak yang mengeluarkan kod ISRC anda memberikan kod tersebut kepada anda secara kekal.

ISWC: ISWC (Kod Karya Muzik Standard Antarabangsa) ialah pengecam global untuk gubahan muzik (lagu itu sendiri), bukannya rakaman. Kod ini mengenal pasti gubahan, pencipta lagu dan komposer, serta penerbit.

Naskhah Label: Koleksi maklumat yang mengiringi rakaman lagu, termasuk nama artis, tajuk lagu, ISRC, komposer, penerbit dan pemegang hak. Tanpa maklumat ini, royalti tidak dapat diagihkan dengan betul. Untuk melihat contoh, anda boleh melihat buku kecil CD atau sarung vinil. Dalam muzik digital, naskhah label terkandung dalam perkara yang dikenali sebagai metadata.

Tak Hilang: Audio Tak Hilang bermaksud muzik distrim atau dimuat turun dalam format yang mengekalkan setiap butiran daripada rakaman asal — tiada pemampatan yang menyingkirkan maklumat bunyi. Bentuk audio ini menyampaikan kualiti yang sama seperti kualiti yang didengar oleh artis dan penerbit di studio.

Agensi mekanikal: Organisasi yang mengeluarkan lesen mekanikal untuk penggunaan lagu, mengutip royalti mekanikal daripada label, platform dan perkhidmatan, serta mengagihkan pembayaran kepada pencipta lagu dan penerbit yang berkenaan.

Royalti mekanikal: Jenis royalti penerbitan yang dibayar kepada pencipta lagu, komposer dan penerbit apabila gubahan mereka (lagu asas) dihasilkan semula dalam apa-apa bentuk. Istilah ini berasal dari zaman awal penghasilan semula muzik, apabila karya disalin secara mekanikal pada gulungan piano, vinil dan CD — namun kini, istilah ini juga digunakan untuk penggunaan digital seperti penstriman dan muat turun.

Metadata: Koleksi maklumat nota kulit luar yang terbenam dalam fail muzik digital. Data ini termasuk perkara yang dipaparkan pada halaman album atau lagu (seperti tajuk lagu, artis dan nama album) serta data bahagian belakang seperti tahun keluaran, label, penerbit dan pengecam seperti ISRC atau ISWC. Tindakan memastikan maklumat ini tepat semasa muzik dimuat naik itu penting, kerana maklumat ini digunakan untuk perakaunan dan memastikan royalti diagihkan dengan betul untuk penggunaan muzik dalam talian.

Baris P: Dalam undang-undang hak cipta, Baris P adalah khusus untuk karya muzik (P merujuk kepada "phonogram" (fonogram)) dan diwakili oleh ℗. Tujuan simbol ini adalah untuk menunjukkan bahawa hak undang-undang dipegang untuk rakaman lagu serta untuk mengenal pasti pemilik hak tersebut. Anda mungkin pernah melihat tanda ini dicetak pada sarung vinil atau buku kecil CD disertai dengan tahun karya berkenaan mula-mula dikeluarkan dan nama pemilik rakaman lagu. Untuk muzik digital, Baris P disertakan dalam metadata yang berkaitan dengan fail audio.

Organisasi Hak Persembahan (PRO): Organisasi yang memastikan pencipta lagu, komposer dan penerbit menerima royalti persembahan apabila karya muzik mereka disiarkan, distrim, dimuat turun atau dimainkan di tempat awam. PRO melesenkan penggunaan muzik kepada perniagaan, platform dan penyiar, mengutip yuran dan mengagihkan pembayaran kepada ahli mereka.

Royalti prestasi: Sejenis royalti penerbitan yang dibayar kepada pencipta lagu, komposer dan penerbit apabila gubahan (lagu) mereka dipersembahkan atau disiarkan secara umum. Ini termasuk penggunaan seperti penstriman, muat turun, mainan radio, siaran TV, konsert langsung dan muzik yang dipersembahkan di ruang awam. Royalti ini dikutip dan diagihkan melalui organisasi hak persembahan (PRO).

Penerbit: Penerbit muzik membantu pencipta lagu dan komposer mengurus, melindungi dan mengewangkan gubahan mereka (lagu itu sendiri, bukan rakaman). Mereka memberikan sokongan dari segi pentadbiran lagu, pelesenan, pengutipan dan pengagihan royalti serta pembangunan kreatif.

Label Rakaman: Label rakaman menyokong artis dalam penciptaan, pengagihan, pemasaran dan pengewangan rakaman lagu mereka (audio sebenar yang didengar oleh orang ramai). Label menyediakan sumber dan kepakaran merentasi pembangunan artis, rakaman dan penerbitan, pengagihan, pemasaran dan promosi serta pengurusan hak untuk memastikan kejayaan kreatif dan juga komersial.

Rakaman: Rakaman (juga dikenali sebagai rakaman lagu atau induk) ialah rakaman tetap bagi sesuatu persembahan muzik, mewakili audio sebenar yang didengar oleh pendengar. Rakaman mewakili tafsiran tertentu bagi sesuatu gubahan dan dilindungi oleh hak cipta yang berasingan daripada hak cipta lagu itu sendiri.

Royalti rakaman: Sejenis royalti yang dibayar kepada artis, label rakaman dan pemegang hak lain untuk penggunaan rakaman bunyi (audio sebenar lagu). Royalti rakaman biasanya diperoleh apabila lagu distrim, dimuat turun atau dijual. Royalti ini dikutip dan diagihkan oleh label dan pengedar kepada artis yang terlibat, berdasarkan perjanjian kontraktual masing-masing.

Pemegang hak: Individu atau entiti yang memiliki atau mengawal hak undang-undang kepada karya muzik, sama ada gubahan atau rakaman lagu. Hak ini yang dilindungi oleh hak cipta, memberi pemegang hak kuasa untuk melesenkan penggunaan muzik dan mengutip royalti apabila muzik dimainkan, distrim atau dihasilkan semula. Contoh pemegang hak termasuklah pencipta lagu, penerbit muzik, syarikat rakaman dan artis.

Royalti: Pembayaran yang dibuat kepada pemegang hak apabila harta intelek mereka digunakan, contohnya apabila lagu distrim, dipersembahkan atau dihasilkan semula. Dalam muzik, royalti berbeza-beza bergantung pada hak yang digunakan. Ada hak yang berkenaan dengan gubahan (lagu itu sendiri), seperti royalti mekanikal dan royalti persembahan, manakala hak lain pula berkenaan dengan rakaman lagu (rakaman sebenar). Setiap penggunaan lagu boleh menjana berbilang jenis royalti yang dibayar kepada pihak yang berkenaan, termasuk syarikat rakaman, penerbit muzik dan organisasi pengurusan kolektif (CMO), bergantung pada wilayah dan hak yang terlibat.

Pengecam Lagu: Lima kod utama membentuk sebahagian daripada metadata karya muzik yang penting. IPI mengenal pasti pencipta lagu atau komposer, ISWC mengenal pasti karya muzik, ISRC mengenal pasti rakaman tertentu, IPN mengenal pasti pemuzik dan ISNI mengaitkan keempat-empat kod tersebut.

Lembaran Pisah: Dokumen yang mengenal pasti orang dan peranan masing-masing semasa penciptaan lagu serta peratusan royalti yang berhak diperoleh oleh setiap pihak.

Penyegerakan: Penyegerakan bermaksud tindakan menggandingkan lagu (gubahan) atau rakaman dengan imej bergerak, seperti dalam filem, rancangan TV, iklan, permainan video atau kandungan video bentuk pendek. Istilah ini berasal daripada idea "menyegerakkan" muzik dengan visual. Pada bila-bila masa lagu disegerakkan dengan media visual, lesen khas yang dipanggil lesen penyegerakan diperlukan.

Wilayah: Kawasan geografi yang mentakrifkan tempat hak dan lesen muzik diguna pakai. Kebanyakan perjanjian pelesenan muzik menyertakan spesifikasi wilayah yang menentukan tempat muzik anda boleh digunakan, distrim atau dijual. Jika lagu tidak dilesenkan untuk penggunaan di wilayah tertentu, lagu tersebut tidak boleh tersedia di wilayah tersebut. Apabila tiada sekatan wilayah wujud, muzik boleh diedarkan di seluruh dunia.

Royalti yang Tidak Dituntut: Royalti yang telah dikutip oleh CMO tetapi tidak dapat dipadankan dengan pemilik sahnya, biasanya disebabkan oleh metadata yang tiada atau tidak lengkap seperti nama pencipta lagu, butiran penerbit atau maklumat pendaftaran. Royalti ini dipegang buat sementara waktu sambil usaha dijalankan untuk mengenal pasti dan membayar pencipta lagu atau penerbit yang betul. Jika dana tidak dituntut selepas tempoh yang ditetapkan (yang berbeza-beza mengikut negara dan organisasi), dana ini biasanya diagihkan secara pro rata dalam kalangan ahli gabungan persatuan.

UPC: UPC (Kod Produk Sejagat) ialah kod unik 12–14 digit yang digunakan untuk mengenal pasti produk anda di gedung digital dan fizikal. Sama seperti ISRC, UPC ialah pengecam standard, tetapi ISRC digunakan untuk lagu individu, UPC pula digunakan pada peringkat album atau produk. Contohnya, album yang sama pada vinil, CD dan kaset akan mempunyai UPC masing-masing. Versi digital juga akan mempunyai UPC yang berbeza. Jika anda membuat pengeluaran melalui label atau pengedar, mereka biasanya menjana dan mengurus UPC untuk anda. Sekiranya anda perlu mendapatkan UPC sendiri, anda boleh membuat pendaftaran melalui agensi penerbit yang berkenaan di negara anda (contohnya, GS1 di A.S. atau Kanada).