Lijst met termen uit de muziekindustrie

Of je nu een nieuwkomer bent of een professional met jarenlange ervaring, je weet dat de muziekindustrie een heel eigen taal heeft. Het jargon kennen is een slim uitgangspunt als je weloverwogen carrièrebeslissingen wilt nemen. Daarom hebben we een miniwoordenboek van termen uit de muziekindustrie samengesteld dat je hier gemakkelijk kunt raadplegen om je kennis te vergroten of gewoon je geheugen op te frissen.

Voorschot: een vooruitbetaling van een platenlabel, uitgever of CBO aan een artiest of songwriter voor toekomstige royalty's die worden verdiend met opnames of composities. Voorschotten zijn meestal terugvorderbaar, wat betekent dat de artiest of songwriter voldoende royalty's moet verdienen met zijn of haar muziek om het voorschot terug te betalen voordat hij of zij meer krijgt uitbetaald.

Artiestenmanager: de rol van een manager is om de carrière van een artiest op te bouwen en in stand te houden door alles te coördineren, van opnames, tournees en marketing tot onderhandelingen met labels, uitgevers en vertegenwoordigers. De manager begeleidt professionele beslissingen, treedt op als vertegenwoordiger en adviseur van de artiest bij zakelijke aangelegenheden en zorgt ervoor dat de creatieve doelen van de artiest worden ondersteund.

Blanket-license : een licentie, vaak afgegeven door een organisatie voor uitvoeringsrechten (PRO), die een entiteit toestemming geeft om elk nummer uit de catalogus van de rechthebbende af te spelen gedurende een bepaalde periode. Bedrijven die blanket-licenties gebruiken, zijn onder meer tv- en radiostations, restaurants, sociale netwerken en streamingdiensten.

C-lijn: het ©-symbool, of C-lijn, geeft aan dat een werk auteursrechtelijk is beschermd: het gaat hierbij om een ander creatief werk dan geluidsopnames. Wanneer je dit bij muziek ziet, duidt het op rechtenbescherming van afbeeldingen voor een audio-item of geschreven materiaal in een album, zoals liner notes. Het kan ook worden gebruikt voor de onderliggende muzikale compositie en songtekst. Omdat de P-lijn en de C-lijn naar verschillende rechten verwijzen, worden ze altijd afzonderlijk opgeschreven, zelfs als de eigenaar van de rechten dezelfde is.

Collectieve beheersorganisatie (CBO): een organisatie die rechten beheert en royalty's int namens songwriters, componisten, uitgevers en andere rechthebbenden. CBO's verlenen licenties voor het gebruik van muziek aan bedrijven, omroepen, streamingdiensten en locaties. Vervolgens innen ze de royalties die hieruit worden gegenereerd, en betalen ze uit aan de desbetreffende leden. Ze spelen een belangrijke rol bij het bijhouden van muziekgebruik, het beheren van metagegevens en het ervoor zorgen dat makers een eerlijke vergoeding krijgen wanneer hun composities worden uitgevoerd, uitgezonden, gestreamd of gereproduceerd. Voorbeelden van CBO's zijn organisaties voor uitvoeringsrechten (PRO's) en bureaus voor mechanische rechten.

Compositie: de muziekcompositie zelf, het onderliggende intellectuele eigendom dat onafhankelijk van een specifieke opname bestaat. Het bevat elementen zoals melodie, harmonie, songtekst en structuur. Composities zijn auteursrechtelijk beschermd.

Digitale dienstverlener (DSP): een streamingplatform (zoals Spotify) of online winkel die digitale audio levert aan luisteraars en royalty's betaalt aan rechthebbenden op basis van het gebruik.

Distributeur: een distributeur is het bedrijf of de dienst die je muziek via jou (of je platenlabel) aan winkels en streamingplatforms levert. De distributeur zorgt ervoor dat je opnames correct worden geüpload en bijgehouden, dat er geld mee wordt verdiend, en dat de royalty's aan de juiste rechthebbenden worden betaald. Distributeurs helpen ook om je bereik te maximaliseren door je muziek wereldwijd beschikbaar te maken via de juiste digitale en fysieke kanalen.

ISRC: een ISRC (International Standard Recording Code) is een reeks van 12 alfanumerieke tekens waarmee geluidsopnames of muziekvideo's worden geïdentificeerd. ISRC's zijn als ISBN's voor boeken of VIN's voor auto's: elke cijferreeks is uniek. ISRC's maken opnames automatisch herkenbaar, zodat royalty's juist worden verdeeld. Meestal wijst een label of distributeur ISRC's toe aan je muziek, maar in sommige gevallen moet je je eigen ISRC's opgeven. En omdat deze 'digitale vingerafdruk' van je nummer voor altijd hetzelfde moet blijven (ongeacht wie je nummer nu verspreidt of wie het in de toekomst zou kunnen verspreiden), is het belangrijk om ervoor te zorgen dat degene die je ISRC-codes uitgeeft ze voor altijd aan jou toekent.

ISWC: een ISWC (International Standard Musical Work Code) is de algemene identificatiecode voor een muziekcompositie (het nummer zelf), niet de opname. Deze identificeert de compositie, de songwriters en componisten, en de uitgevers.

Labeltekst: een verzameling gegevens bij een geluidsopname, zoals naam van de artiest, titel van het nummer, ISRC, componist, uitgever en rechthebbende. Zonder deze gegevens kunnen royalty's onmogelijk correct worden verdeeld. Kijk voor een voorbeeld in een cd-boekje of op een vinylhoesje. Bij digitale muziek bevatten de zogeheten metagegevens de labeltekst.

Zonder kwaliteitsverlies: audio zonder kwaliteitsverlies betekent dat muziek wordt gestreamd of gedownload in een indeling die elk detail van de originele opname behoudt, zonder compressie die geluidsinformatie verwijdert. Het levert dezelfde kwaliteit als de artiest en producers in de studio horen.

Bureau voor mechanische rechten: een organisatie die mechanische licenties uitgeeft voor het gebruik van nummers, mechanische royalty's van labels, platforms en diensten int, en betalingen uitdeelt aan de juiste songwriters en uitgevers.

Mechanische royalty: een soort publicatieroyalty die wordt betaald aan songwriters, componisten en uitgevers wanneer hun compositie (het onderliggende nummer) in een of andere vorm wordt gereproduceerd. De term stamt uit de begintijd van de muziekreproductie, toen composities mechanisch werden gekopieerd op muziekrollen, vinyl en cd's, maar tegenwoordig wordt de term ook gebruikt voor digitale toepassingen zoals streaming en downloads.

Metagegevens: de verzameling liner notes die zijn ingesloten in een digitaal muziekbestand. De gegevens omvatten wat zichtbaar is op een album of nummerpagina (zoals titel van het nummer, artiest en albumnaam), maar ook backend-gegevens zoals releasejaar, label, producer en ID's zoals ISRC of ISWC. Het is van cruciaal belang dat deze informatie klopt wanneer muziek voor het eerst wordt geüpload, omdat deze wordt gebruikt voor de boekhouding en ervoor zorgt dat royalty's voor online muziekgebruik correct worden verdeeld.

P-lijn: in de auteursrechtwetgeving is de P-lijn specifiek voor muziekcomposities (de P staat voor 'phonogram' [fonogram]) en wordt weergegeven met ℗. Dit symbool geeft aan dat er wettelijke rechten voor een geluidsopname bestaan en maakt het mogelijk om de eigenaar van die rechten vast te stellen. Je hebt dit symbool misschien wel eens op een vinylhoes of cd-boekje zien staan, samen met het jaar waarin de compositie voor het eerst werd uitgebracht en de naam van de eigenaar van de geluidsopname. Bij digitale muziek wordt de P-lijn opgenomen in de metagegevens die aan een audiobestand zijn gekoppeld.

Organisatie voor uitvoeringsrechten (PRO): een organisatie die ervoor zorgt dat songwriters, componisten en uitgevers uitvoeringsroyalty's ontvangen wanneer hun muziekcomposities worden uitgezonden, gestreamd, gedownload of afgespeeld op openbare locaties. PRO's verlenen licenties voor het gebruik van muziek aan bedrijven, platforms en omroepen, innen geld en betalen hun leden uit.

Uitvoeringsroyalty: een soort publicatieroyalty die wordt betaald aan songwriters, componisten en uitgevers wanneer hun compositie (het nummer) wordt uitgevoerd of openbaar wordt uitgezonden. Denk hierbij aan onder andere streaming, downloads, radio-uitzendingen, tv-uitzendingen, liveconcerten en muziek die in openbare ruimtes wordt afgespeeld. Deze royalty's worden geïnd en verdeeld via organisaties voor uitvoeringsrechten (PRO's).

Uitgever: een muziekuitgever helpt songwriters en componisten om hun composities (de nummers zelf, niet de opnames) te beheren, te beschermen en om er geld mee te verdienen. De uitgever biedt ondersteuning bij het beheer van nummers, licenties, het innen en verdelen van royalty's en de ontwikkeling van creatieve content.

Platenlabel: een platenlabel ondersteunt artiesten bij de ontwikkeling, verspreiding en marketing van hun geluidsopnames (de werkelijke audio waar mensen naar luisteren). Ook ondersteunen ze hen bij het verdienen van inkomsten. Labels bieden middelen en expertise op het gebied van ontwikkeling van artiesten, opname en productie, distributie, marketing en promotie, en rechtenbeheer om zowel creatief als commercieel succes te garanderen.

Opname: een opname (ook wel een geluidsopname of master genoemd) is de vastgelegde muzikale uitvoering die de daadwerkelijke audio vertegenwoordigt die luisteraars horen. Deze vertegenwoordigt een specifieke interpretatie van een compositie en wordt beschermd door een ander auteursrecht dan die van het nummer zelf.

Opnameroyalty: een soort royalty die wordt betaald aan artiesten, platenlabels en andere rechthebbenden voor het gebruik van een geluidsopname (de daadwerkelijke audio van een nummer). Opnameroyalty's worden doorgaans verdiend wanneer een nummer wordt gestreamd, gedownload of verkocht. Deze royalty's worden door labels en distributeurs geïnd en verdeeld onder de betrokken artiesten op basis van hun contractuele overeenkomsten.

Rechthebbende: een persoon of entiteit die de wettelijke rechten op een muziekcompositie bezit of beheert, of het nu gaat om de compositie of de geluidsopname. Deze rechten, beschermd door het auteursrecht, geven de rechthebbende de bevoegdheid om het gebruik van de muziek in licentie te geven en royalty's te innen wanneer deze wordt afgespeeld, gestreamd of gereproduceerd. Voorbeelden van rechthebbenden zijn songwriters, muziekuitgevers, platenlabels en artiesten.

Royalty's: betalingen aan rechthebbenden wanneer hun intellectuele eigendom wordt gebruikt, bijvoorbeeld wanneer een nummer wordt gestreamd, uitgevoerd of gereproduceerd. Bij muziek variëren royalty's afhankelijk van welke rechten worden gebruikt. Sommige zijn van toepassing op composities (het nummer zelf), zoals mechanische royalty's en uitvoeringsroyalty's, terwijl andere van toepassing zijn op geluidsopnames (de daadwerkelijke opname). Elk gebruik van een nummer kan meerdere soorten royalty's genereren, die worden betaald aan de relevante partijen, waaronder platenlabels, muziekuitgevers en collectieve beheerorganisaties (CBO's), afhankelijk van het gebied en de rechten die ermee gemoeid zijn.

Nummer-ID's: vijf belangrijke codes maken deel uit van de essentiële metagegevens van een muziekcompositie. De IPI identificeert de songwriter of componist, de ISWC identificeert de muziekcompositie, de ISRC identificeert de specifieke opname, de IPN identificeert de artiesten en de ISNI koppelt de andere vier codes aan elkaar.

Split sheet : een document dat aangeeft wie wat heeft gedaan tijdens het schrijven van het nummer en op welk percentage van de royalty's elke partij recht heeft.

Synchronisatie: synchronisatie (of 'sync') houdt in dat een nummer (compositie) of een opname wordt gekoppeld aan bewegende beelden, zoals in een film, tv-show, reclamespot, videogame of korte videocontent. Het komt voort uit het idee om muziek te 'synchroniseren' met beelden. Wanneer een nummer wordt gesynchroniseerd met een visueel medium, is een speciale licentie vereist, een zogenaamde synchronisatielicentie.

Gebied: een geografisch gebied dat bepaalt waar specifieke muziekrechten en -licenties van toepassing zijn. De meeste muzieklicentieovereenkomsten bevatten gebiedsspecificaties die bepalen waar je muziek mag worden gebruikt, gestreamd of verkocht. Als een nummer geen licentie heeft voor gebruik in een bepaald gebied, kan het daar niet beschikbaar worden gemaakt. Als er geen gebiedsbeperkingen gelden, kan muziek wereldwijd worden verspreid.

Niet-geclaimde royalty's: royalty's die zijn geïnd door een CBO, maar die niet kunnen worden gekoppeld aan de rechtmatige eigenaar, meestal vanwege ontbrekende of onvolledige metagegevens, zoals de naam van de songwriter, uitgeversgegevens of registratiegegevens. Deze royalty's worden tijdelijk bewaard terwijl wordt geprobeerd om de juiste songwriter of uitgever te vinden en uit te betalen. Als het geld na een bepaalde periode (die per land en organisatie verschilt) nog niet is opgeëist, wordt het geld doorgaans naar rato verdeeld onder de aangesloten leden van de organisatie.

UPC: een UPC (universele productcode) is een unieke code van 12 tot 14 cijfers die wordt gebruikt om je product te identificeren in digitale en fysieke winkels. Net als een ISRC is het een gestandaardiseerde ID, maar een ISRC is van toepassing op individuele nummers, terwijl een UPC van toepassing is op album- of productniveau. Hetzelfde album heeft voor vinyl, cd en cassette bijvoorbeeld afzonderlijke UPC's en de digitale versie heeft weer een andere UPC. Als je je muziek via een label of distributeur uitbrengt, genereren en beheren zij de UPC's meestal voor je. Als je er zelf een moet regelen, kun je je registreren via de juiste uitgevende instantie in je land (bijvoorbeeld GS1 in de VS of Canada).