Dünyanın neresinde olursa olsun şarkın Spotify'da dinlendiğinde, canlı veya radyoda çalındığında ya da CD ve plak olarak yayınlandığında gelir elde edersin. Ancak şarkıların düzgün kaydedilmezse bu para hiçbir zaman eline geçmeyebilir.
Uluslararası Yazarlar ve Besteciler Konfederasyonu (CISAC) İçerik Üretici İlişkileri Direktörü Anna Neale ile bir araya gelerek Kolektif Yönetim Kuruluşları'nın (CMO) nasıl çalıştığını ve bestecilerin hak ettikleri ödemeleri nasıl alabileceklerini açıklamasını istedik. 111 ülkede 228 üye dernekten oluşan küresel bir ağı temsil eden CISAC, dünya çapında 5 milyondan fazla içerik üreticinin haklarının korunmasına yardımcı oluyor. Kendisi de bir sanatçı ve besteci olan Anna; kayıt, meta veriler ve bestecilerin hak ettikleri telif hakkı ücretlerini nasıl alabilecekleri hakkında pratik tavsiyeler sunuyor.
Kolektif Yönetim Kuruluşu'nun (CMO) ne olduğunu, topladıkları telif hakkı ücretlerini ve bestecilerin kariyerlerinde nasıl bir rolü olduğunu açıklayabilir misiniz?
CMO, eserlerinin kullanımı karşılığında telif hakkı ücretlerini toplayan bir kuruluştur. Besteci olarak şarkının kullanımına göre iki tür telif hakkı ödemesi alabilirsin. Bir bestecinin müzikleri radyo, televizyon, canlı performanslar ve restoran, oteller, mağazalar ile sinemalar gibi halka açık mekanlarda kullanıldığında ve çevrimiçi dinlendiğinde performans telif hakkı ücreti ödenirken eserinin kaydı her yeniden üretildiğinde mekanik telif hakkı ödemesi yapılır. Bu telif hakkı ödemesi CD, kaset ve plak gibi fiziksel ürünlerin ya da indirilen içerikler gibi dijital ürünlerin satışının yanı sıra çevrimiçi dinleme için de geçerli olabilir. Bir kullanıcı (yani dinleyici) çevrimiçi dinleme hizmetinde bir şarkıyı dinlediğinde, mekanik ve performans telif hakkı ödemesi yapılır. Bulunduğun bölgeye, CMO düzenlemelerine ve hizmet türüne bağlı olarak telif hakkı ücretinin oranları değişebilir. %50 performans telif hakkı ücreti ile %50 mekanik telif hakkı ücreti ya da 75 performans telif hakkı ücreti olabilirken hatta bazı durumlarda %100 performans telif hakkı ödemesi yapılabilir. Besteci olarak bir CMO'ya katıldığında, eserinin kullanımı için lisanslama yetkisini CMO'ya vermiş olursun. CMO bu sayede senin adına geliri toplayabilir, eserinin çeşitli ticari ortamlarda kullanılmasına izin verebilir ve bunun karşılığında da ödeme alabilir.
CMO'lar, gelişmiş bir tanımlama ve izleme sistemi aracılığıyla bestecilerin eserlerinin kullanımını takip ederek bu eserlerin diğer varlıklar tarafından kullanılması için sanatçılara ve bestecilere ödeme yapabilirler. ISWC (Uluslararası Standart Müzik Eseri Kodu), eserlerin en önemli tanımlayıcısıdır. Özellikle Birleşik Krallık, AB veya ABD'de bulunuyorsan neredeyse tüm yayın hakları kuruluşları ve dijital platformlar, eser kullanımlarını yasalar gereği bildirmek zorundadır.
Bestecilerin bir CMO'ya katılarak şarkılarını kaydettirmeleri neden gerekli?
Kısa ve net bir yanıt verelim: Kayıtlı değilsen ödeme alamazsın. Genellikle şarkın her "kullanıldığında" (bu ifade şarkıyı dinleme, çalma veya şarkıyla etkileşim kurma gibi anlamlara gelir), şarkının kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın potansiyel telif hakkı ödemeleri doğar. Bir CMO'ya üye olmak ilk adımdır. İkincisi adım ise şarkılarını kaydettirmektir. Şarkılarını kaydettirdiğinde, kullanıcılar müziğini Spotify'da ve diğer dinleme platformlarında dinledikçe gelir elde edebilirsin. Günümüzün piyasa şartlarını düşünürsek, bu fırsatı kaçırmamanı tavsiye ederiz.
Farklı ülkelerde birlikte çalışan CMO'lar, müzikleri tüm dünyada dinlenen bir bestecinin telif hakkı ücretlerini nasıl takip eder?
CMO'ların, ISWC kodu ile tanımlanan ve tescilli eserlerden oluşan kendi veritabanları vardır. ISWC adı verilen uluslararası standart müzik eseri kodu; şarkının adı ve katkıda bulunan bestecilerin adları gibi şarkıya ait ana meta verileri içerir ve IPI (İlgili Taraf Bilgileri) numaralarına bağlanabilir. CMO'lar ayrıca performans ve mekanik telif hakları ile ilgili ayrıntıları ve yayınlama sözleşmelerini yönetir.
Bir şarkı çalındığında, dinleme hizmeti bölgelere ve lisans anlaşmalarına bağlı olarak CMO'lara bu kullanımı bildirir. Bu noktada, CMO'lar bir eşleştirme sistemi kullanarak o şarkıyla ilişkili özgün eserleri ve bu eserlerdeki hak sahiplerini belirler. Böylece CMO, kontrolü altındaki eserler için platformdan telif hakkı ücreti talep edebilir ve bu ödemeleri ilgili hak sahiplerine dağıtabilir.
Ardından CMO, dinlenen şarkının doğrudan kendisiyle bağlantılı olan hak sahiplerine ödeme yapar. Hak sahiplerinin başka bir CMO ile bağlantısı varsa, işlenen telif hakkı ödemeleri o CMO'ya aktarılır.
Tüm CMO'ların bestecilere ödeme yapma sıklığı aynı mıdır?
Hayır, bu sıklık CMO'lara göre değişir. Dijital kullanımda ödemelerin çoğu, eserlerin kullanılmasından sonraki 3 ila 6 ay içinde yapılır. Ancak bu, eserin nerede kullanıldığı, nasıl bildirildiği ve kullanım raporundaki verilerin doğru olup olmadığı veya şarkının doğru şekilde kaydedilip kaydedilmediği gibi birden fazla faktöre bağlı olarak değişebilir.
Meta veriler, telif hakkı ücretlerini toplamda kritik ödeme sahiptir. Bestecilerin ödeme yapılmasını veya gecikmeli ödemelerini önlemek için eserlerini kaydederken hangi ayrıntıları eklemeleri kesinlikle önemlidir?
Şarkı adı ve her bir bestecinin adı üzerinde anlaşıldığından ve bilgilerin doğru girildiğinden emin ol. Yazım hatası yaparsan ödeme alamazsın. Ayrıca şarkıya katkıda bulunanların açıkça belirtilmesi ve ortak bestecilerin kaydedilmesi de önemlidir.
Tüm bestecilerin IPI numaralarını bildiğinden emin olursan eşleştirme işlemi daha hızlı ve daha doğru olacaktır. Kendi IPI numaranı biliyorsun, değil mi?
Telif hakkı ücretleri neden bazen talep edilmiyor ve tüm dünyada toplam ne kadar ödenmemiş telif hakkı ücreti var?
Talep edilmeyen telif hakkı ücretleri, küresel bir sorun. Her saat başı yüz binlerce şarkı sisteme girilir, dinleme platformlarına yüklenir ve kullanılır. Bu, çok büyük miktarda veri demek. Son on yılda büyük ilerleme kaydedilmiş olsa da bazı şarkılara ait telif hakkı ücretleri çoğunlukla meta verilerle ilgili sorunlar nedeniyle talep edilmeyebiliyor. İlk yapılan kaydın yanlış olması, yazım hataları ve/veya eksik bilgilerin olması (sıklıklı suçlu budur), hak sahiplerinin kayıtlarında çakışma olması ve yanlış veri bildirimi gibi pek çok neden olabilir. Şarkıların kayıtlı olmaması veya şarkının ISWC'sinin çevrimiçi dinleme hizmetlerine iletilmemesi durumunda da bu sorun yaşanabilir. Böyle bir surumda telif hakkı ücreti Spotify tarafından bildirilir ve ödenir. Ancak o şarkıya ait bir kayıt yoksa bu para nereye gider? CMO'lar ve müzik platformları, belirlenen eserlere dayanarak bu gelirin yine de hak sahiplerine iletilmesini sağlamak amacıyla bazı mekanizmalar geliştirmiştir. Bu nedenle, talep edilmeyen gelir ilgili bestecilere ulaşmayabilir.
Unutulmaması gereken önemli bir nokta, sistemde para olsa da bir CMO üyesi olmadığın ve şarkılarını doğru şekilde kaydettirmediğin sürece paranın sana ulaşmayacağıdır. Yerel CMO veritabanını kullanarak kayıtlarını kontrol edebilirsin. İster bağımsız çalışsın ister bir yayımcıya bağlı olsun, tüm bestecilere bunu yapmalarını öneriyorum.
Bir besteci meta verilerdeki hataları daha sonra düzeltirse geçmiş telif hakkı ücretlerini talep edebilir mi? Edebilirse hangi tarihten itibaren ücret alabilir?
Bu, her bir CMO'ya, müzik platformuna yanı sıra belirli bir ülkedeki telif hakkı sınırlamalarına bağlıdır. Bağlı olduğun CMO'nun yönergelerine göz at. Çoğu CMO, telafi edilmeyen telif hakkı ücretleri için çevrimiçi kontrol edebileceğin bir talep sistemi kullanır.
CMO'larla birlikte çalışma ve haklarını koruma konusunda bestecilere verebileceğin en önemli tavsiye nedir?
Ortak yazdığın bir parçayı kaydederken beste paylaşımı konusunda diğer besteci ile anlaştığından emin ol ve mümkün olduğunca fazla bilgi ekle. Eşleşme olup olmadığını görmek için CMO'nun sisteminden diğer kayıtları kontrol edebilirsin.
Kayıtlarını takip et ve bir sorun olduğunu fark edersen CMO'nla iletişime geçerek düzeltmesini sağla. Bunu senin yerine kimse yapmaz; verilerin doğru olup olmadığını senin kontrol etmen gerekir. Canlı konserler gibi bildiğin tüm kullanımları bildirmeyi unutma. Besteciler olarak şarkıların her kullanımını kontrol veya takip edemesek de kontrolümüzün olduğu durumlarla kendimiz ilgilenmeliyiz.
CMO'ların sunduğu eğitim veya fon olanakları gibi fırsatları takip et. Birçok CMO, yazarların verilerini korumalarına ve yönetmelerine, yaratıcılığı ve işbirliğini teşvik etmelerine, kültürel çeşitliliği korumalarına ve sürdürmelerine yardımcı olmak için üyelerini (yani senin gibi bestecileri) desteklemeye yatırım yapar.