Müzik Sektörü Terimleri Sözlüğü

Hem yeni başlayan hem de uzun süredir profesyonel olarak çalışan müzisyenler, müzik sektörünün kendine ait bir dili olduğunu bilir. Sektör jargonunu bilmek, kariyerinde bilinçli kararlar vermek için önemli bir başlangıç noktasıdır. Bu yüzden bildiklerini genişletmen veya hafızanı tazeleyebilmen için kolayca başvurabileceğin bir müzik terimleri sözlüğü hazırladık.

Avans: Plak şirketi, yayımcı ya da CMO tarafından sanatçının veya bestecinin kayıtlarından ya da bestelerinden elde edilecek ilerideki telif hakkı ücretleri için verilen ön ödeme. Avanslar genellikle telafi edilebilir, yani sanatçı veya besteci daha fazla ödeme almadan önce avansı geri ödeyebilmek amacıyla müziklerinden yeterli telif hakkı ücreti elde etmelidir.

Sanatçı Menajeri: Menajerin rolü, bir sanatçının kariyerini oluşturmaya ve sürdürmeye yardımcı olmak; kayıt, turne ve pazarlamadan plak şirketleri, yayımcılar ve temsilcilerle yapılan görüşmelere kadar her şeyi koordine etmektir. Menajer profesyonel kararlara rehberlik eder, işle ilgili konularda sanatçının temsilcisi ve danışmanı olarak hareket eder, sanatçının yaratıcı hedeflerinin desteklenmesini sağlar.

Blanket License (Tam Lisans) : Genellikle bir icra hakları kuruluşu (PRO) tarafından verilen ve bir tüzel kişiliğe, hak sahibinin kataloğundaki herhangi bir şarkıyı belirli bir süre boyunca çalma izni veren lisans. Tam lisans kullanan şirketler TV ve radyo istasyonlarını, restoranları, sosyal ağları ve akış hizmetlerini içerebilir.

C Satırı : © simgesi veya C Satırı, ses kayıtları dışındaki kreatif eserlere ait telif hakkını belirtir. Müzik sektöründe, kapak resmi veya albüm içi notlar gibi bir albümde yer alan yazılı materyaller için hakların korunmasını ifade eder. Ayrıca, ilişkili müzik bestesi ve şarkı sözleriyle bağlantılı olarak da kullanılabilir. P Satırı ve C Satırı farklı haklara atıfta bulunduğundan, hak sahibi aynı olsa bile her zaman ayrı ayrı yazıldığını görebilirsin.

Toplu Yönetim Kuruluşu (CMO): Besteciler, besteciler, yayımcılar ve diğer hak sahipleri adına hakları yöneten ve telif hakkı ücretlerini toplayan bir kuruluş. Pazarlama Pazarlama Yöneticileri müziğin kullanımını işletmelere, yayıncılara, dinleme hizmetlerine ve mekanlara lisans verir, ardından bu kullanımlardan elde edilen telif hakkı ücretlerini toplayıp üyelerine dağıtır. Müzik kullanımını takip etme, meta verileri yönetme ve eserlerinin çalınması, yayınlanması, dinlenmesi veya yeniden oluşturulması durumunda içerik üreticilerin adil bir ücret almalarını sağlamada önemli bir rol oynar. Performans hakları kuruluşları (PRO) ve mekanik ajanslar CMO'lara örnek olarak verilebilir.

Beste: Müzik eserinin kendisi olup belirli bir kayıttan bağımsız olarak var olan fikri mülkiyet hakkı. Melodi, armoni, şarkı sözleri ve yapı gibi unsurları içerir. Besteler telif hakkıyla korunmaktadır.

Dijital Hizmet Sağlayıcı (DSP): Dijital sesi dinleyicilere ileten ve hak sahiplerine kullanıma göre telif hakkı ücreti ödeyen dinleme platformu (Spotify gibi) veya çevrimiçi mağaza.

Dağıtım şirketi: Dağıtım şirketi, müziğini senden (veya plak şirketinden) mağazalara ve dinleme platformlarına ulaştıran şirket veya hizmettir. Kayıtlarının düzgün yüklenmesini, takip edilmesini, gelire dönüşmesini ve telif ücretlerinin doğru hak sahiplerine ödenmesini sağlar. Dağıtım şirketleri aynı zamanda müziğini uygun dijital ve fiziksel kanallar aracılığıyla tüm dünyaya sunarak erişimini en üst düzeye çıkarmana da yardımcı olur.

ISRC: ISRC (Uluslar arası Standart Kayıt Kodu), herhangi bir ses kaydını veya müzik videosunu tanımlamak için kullanılan 12 alfasayısal karakterden oluşan bir dizidir. ISRC'ler kitap ISBN'si veya araba VIN'si gibidir, yani her ISRC farklıdır. ISRC'ler, kayıtların otomatik olarak tanımlanabilmesini sağlayarak telif hakkı ücretlerinin doğru şekilde dağıtılmasını sağlamaya yardımcı olur. Genellikle plak veya dağıtım şirketleri müziğine ISRC'ler atar ancak bazı durumlarda kendi ISRC'lerini sağlaman gerekebilir. Parçandaki "dijital parmak izi"nin sonsuza kadar aynı kalması gerektiğinden (parçanı şu anda kimin dağıttığından veya gelecekte kimlerin dağıtabileceğinden bağımsız olarak), ISRC kodlarını yayınlayan kişinin bu parmak izini kalıcı olarak sana verdiğinden emin ol.

ISWC: ISWC (Uluslararası Standart Müzik Eseri Kodu), bir eserin kaydı değil bestesine (şarkının kendisine) ait global tanımlayıcıdır. Besteyi, bestecileri, söz yazarlarını ve yayımcıları tanımlar.

Plak Şirketi Kopyası: Ses kaydına eşlik eden sanatçı adı, şarkı adı, ISRC, besteci, yayımcı ve hak sahibi gibi bilgiler koleksiyonu. Bu bilgiler olmadan telif hakkı ücretlerini düzgün bir şekilde dağıtmak mümkün değildir. Örneğin CD kitapçığına veya plak kapağına bakabilirsin. Dijital müzikte plak şirketi kopyası, meta veriler olarak bilinen verilerin içinde yer alır.

Kayıpsız ses: Kayıpsız ses, müziğin orijinal kayıttaki her ayrıntıyı koruyarak dinlendiği veya indirildiği anlamına gelir; ses bilgilerini kaldıran bir sıkıştırma yoktur. Sanatçıların ve prodüktörlerin stüdyoda duyduğu ses kalitesiyle aynı ses kalitesini sunar.

Mekanik ajans: Şarkıların kullanımı için mekanik lisanslar veren, plak şirketlerinden, platformlardan ve hizmetlerden mekanik telif hakkı ücretlerini toplayan ve ödemeleri uygun bestecilere ve yayımcılara dağıtan kuruluş.

Mekanik telif hakkı: Bir bestecinin, söz yazarının veya yayımcının bestesi (yani şarkının özgün hali) herhangi bir biçimde çoğaltıldığında ödenen telif ücreti türüdür. Bu terim, müziğin ilk kez mekanik olarak piyano rulolarına, plaklara ve CD’lere kopyalandığı dönemlerden gelir ve günümüzde dinleme ve indirme gibi dijital kullanımlar için de geçerlidir.

Meta veriler: Dijital bir müzik dosyasına gömülü liner notes (parça bilgileri) bütünüdür. Bir albüm veya parça sayfasında görünen bilgiler (örneğin parça adı, sanatçı ve albüm adı) ile birlikte yayın yılı, plak şirketi, prodüktör ve ISRC veya ISWC gibi tanımlayıcılar gibi arka plan verilerini de içerir. Müzik ilk yüklendiğinde bu bilgilerin doğru olması çok önemlidir; çünkü muhasebede kullanılır ve çevrimiçi müzik kullanımına ilişkin telif ücretlerinin doğru şekilde dağıtılmasını sağlar.

P Satırı: Telif hakkı yasasında P Satırı müzik eserlerine özgüdür (buradaki P harfi “fonogram” anlamına gelir) ve ℗ simgesiyle gösterilir. Bu simge, bir ses kaydının yasal haklarının koruma altında olduğunu ve bu hakların sahibini belirtir. Genellikle bir plak kapağında veya CD kitapçığında, eserin ilk yayınlandığı yıl ve ses kaydının sahibinin adıyla birlikte yer alır. Dijital müzikte ise P Satırı, ses dosyasına ait meta verilere dahil edilir.

Performans Hakları Organizasyonu (PRO): Bestecilere, söz yazarlarına veya yayımcılara, besteleri (yani şarkıları) halka açık olarak icra edildiğinde veya yayınlandığında ödenen telif türüdür. Buna çevrimiçi dinleme, indirme, radyo yayını, TV yayınları, canlı konserler ve kamusal alanlarda çalınan müzikler gibi kullanımlar dahildir. Bu telifler, Performans Hakları Organizasyonları (PRO’lar) aracılığıyla toplanır ve hak sahiplerine dağıtılır.

Performans telif hakkı ücreti: Bir besteciye, söz yazarına veya yayımcıya, bestesi (yani şarkısı) halka açık olarak icra edildiğinde veya yayınlandığında ödenen bir yayınlama telif hakkı ücretidir. Buna çevrimiçi dinleme, indirme, radyo yayını, TV yayınları, canlı konserler ve kamusal alanlarda çalınan müzikler gibi kullanımlar dahildir. Bu telif hakkı ücretleri, Performans Hakları Organizasyonları (PRO’lar) aracılığıyla toplanır ve hak sahiplerine dağıtılır.

Yayımcı: Müzik yayımcısı, bestecilerin ve söz yazarlarının bestelerini (yani kayıtları değil, şarkıların kendilerini) yönetmelerine, korumalarına ve bunlardan gelir elde etmelerine yardımcı olur. Şarkı yönetimi, lisanslama, telif hakkı ücreti toplama ve dağıtma ile yaratıcı geliştirme konularında destek sağlar.

Plak Şirketi: Plak şirketi, sanatçıları ses kayıtlarını (dinleyicilerin dinlediği asıl ses kayıtları) oluşturma, dağıtma, pazarlama ve gelir elde etme süreçlerinde destekler. Plak şirketleri, hem yaratıcı anlamda hem ticari olarak başarı sağlamak için sanatçı geliştirme, kayıt ve prodüksiyon, dağıtım, pazarlama ve tanıtım ile hak yönetimi alanlarında kaynaklar ve uzmanlık sağlar.

Kayıt: Kayıt (ses kaydı veya master olarak da bilinir), bir müzik performansının olduğu gibi alınmasıdır ve dinleyicilerin duyduğu gerçek sesi temsil eder. Bir bestenin belirli bir yorumunu temsil eder ve şarkıdan ayrı bir telif hakkı ile korunmaktadır.

Kayıt telif hakkı ücreti: Bir ses kaydının (bir şarkının gerçek sesi) kullanımı karşılığında sanatçılara, plak şirketlerine ve diğer hak sahiplerine ödenen telif hakkı ücreti. Kayıt telif hakkı ücretleri genellikle bir parça dinlendiğinde, indirildiğinde veya satıldığında kazanılır. Bu telif hakkı ücretleri, sözleşmelerden doğan anlaşmalara göre plak ve dağıtım şirketleri tarafından toplanıp ilgili sanatçılara dağıtılır.

Hak sahibi: Bir müzik eserinin beste veya ses kaydı ile ilgili yasal haklarına sahip olan ya da bu hakları kontrol eden gerçek veya tüzel kişilik. Telif hakkı ile korunan bu haklar, hak sahibine müziğin kullanım lisansını verme ve müzik çalındığında, dinlendiğinde veya yeniden üretildiğinde telif hakkı ücreti toplama yetkisi verir. Hak sahiplerine örnek olarak besteciler, müzik yayımcıları, plak şirketleri ve sanatçılar verilebilir.

Telif Hakkı Ücretleri: Fikri mülkiyetleri kullanıldığında, örneğin bir şarkının dinlenmesi, icra edilmesi veya yeniden oluşturulması gibi işlemler sırasında hak sahiplerine yapılan ödemelerdir. Müzikte telif hakkı ücretleri, hangi hakların kullanıldığına bağlı olarak değişir. Mekanik telif hakkı ve performans telif hakkı ücretleri gibi bazı düzenlemeler besteler (şarkının kendisi) için geçerliyken diğerleri ses kayıtları (asıl kayıt) için geçerlidir. Bir parçanın her kullanımı birden fazla türde telif hakkı ücreti oluşturabilir ve bu ücretler bölgeye ve ilgili haklara bağlı olarak plak şirketleri, müzik yayımcıları ve toplu yönetim kuruluşları (CMO'lar) dahil ilgili taraflara ödenir.

Şarkı Tanımlayıcılar: Müzik eserinin temel meta verilerinin bir parçasını oluşturan beş temel koddur. IPI, besteci veya yazarı, ISWC müzik eserini, ISRC belirli bir kaydı, IPN icra eden sanatçıları tanımlarken ISNI ise diğer dört kodu birbirine bağlar.

Split Sheet (Bölünmüş Sayfa) : Bestecilik sürecinde kimin ne yaptığını ve her bir tarafın, telif ücretinin yüzde kaçının hakkına sahip olduğunu tanımlayan belge.

Senkronizasyon: Senkronizasyon film, TV programı, reklam, video oyunu veya kısa video içerikleri gibi bir şarkının (bestenin) veya kaydın hareketli görüntülerle eşleştirilmesi anlamına gelir. Bu terim, müziği görsellerle "senkronize etme" fikrinden doğmuştur. Bir şarkı görsel bir ortamla senkronize olduğunda, senkronizasyon lisansı adı verilen özel bir lisans gerekir.

Bölge: Belirli müzik haklarının ve lisanslarının geçerli olduğu bölgeleri tanımlayan coğrafi bölge. Çoğu müzik lisans sözleşmesi, müziğinin nerede kullanılabileceğini, dinlenebileceğini veya satılabileceğini belirleyen bölge spesifikasyonlarını içerir. Bir şarkının belirli bir bölgede kullanım lisansı verilmediyse şarkı bu bölgede kullanıma sunulamaz. Bölgesel kısıtlamalar olmadığında müzik dünya çapında dağıtılabilir.

Talep Edilmeyen Telif Hakkı Ücretleri CMO tarafından tahsil edilen ancak genellikle besteci adları, yayımcı bilgileri veya kayıt bilgileri gibi meta verilerin eksik olması nedeniyle gerçek sahibiyle eşleştirilemeyen telif hakkı ücretlerini ifade eder. Bu telif hakkı ücretleri geçici olarak askıya alınarak doğru bestecinin ya da yayımcının belirlenmesi ve ödeme yapılması için çaba gösterilir. Belirli bir süre (ülkeye ve kuruluşa göre değişir) geçtikten sonra ödemenin talep edilmemesi durumunda tutar genellikle derneğin bağlı üyeleri arasında orantılı olarak dağıtılır.

UPC: UPC (Evrensel Ürün Kodu), dijital ve fiziksel mağazalarda ürününü tanımlamak için kullanılan 12-14 haneli benzersiz bir koddur. ISRC gibi standart bir tanımlayıcıdır, ancak ISRC ayrı ayrı parçalar için geçerli olsa da albüm veya ürün düzeyinde UPC geçerlidir. Örneğin plak, CD ve kaset halindeki aynı albümün her birinin kendi UPC'si olur ve dijital versiyonun da farklı bir UPC'si olur. Çalıştığın plak veya dağıtım şirketi genellikle UPC'lerini senin yerine oluşturur ve yönetir. Kendi belgeni edinmen gerekiyorsa ülkendeki uygun belgeyi veren kurum (örneğin ABD veya Kanada'da GS1) aracılığıyla kaydolabilirsin.