CISAC: Hướng dẫn cho nhạc sĩ sáng tác

Cho dù bài hát của bạn được nghe trực tuyến trên Spotify, biểu diễn trực tiếp, phát trên radio hay phát hành trên đĩa CD và đĩa than, bài hát đó luôn sinh lời. Nhưng nếu các bài hát của bạn không được đăng ký đúng cách, có thể số tiền đó không bao giờ đến tay bạn.

Để giúp làm rõ cách thức hoạt động của các Tổ chức quản lý tập thể (CMO) và cách giúp nhạc sĩ sáng tác đảm bảo được chi trả đầy đủ, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Anna Neale, Giám đốc Phụ Trách Quan hệ với Nhà sáng tạo tại CISAC, một Hiệp hội tác giả và nhà soạn nhạc quốc tế. Đại diện cho mạng lưới toàn cầu gồm 228 hiệp hội thành viên tại 111 quốc gia, CISAC giúp bảo vệ quyền của hơn 5 triệu nhà sáng tạo trên toàn thế giới. Là một nghệ sĩ kiêm nhạc sĩ sáng tác, Anna đưa ra lời khuyên thiết thực về việc đăng ký bài hát, siêu dữ liệu và cách giúp nhạc sĩ đảm bảo nhận được mọi khoản phí bản quyền kiếm được.

Bạn có thể giải thích Tổ chức quản lý tập thể (CMO) là gì, các loại phí bản quyền mà họ thu, cũng như vai trò của họ trong sự nghiệp của nhạc sĩ sáng tác không?

CMO là một tổ chức thu phí bản quyền cho việc sử dụng (các) tác phẩm của bạn. Là nhạc sĩ sáng tác, bạn nhận được 2 loại phí bản quyền tùy thuộc vào việc sử dụng bài hát của mình: phí bản quyền biểu diễn, được trả cho nhạc sĩ sáng tác khi nhạc của họ được sử dụng công khai (ví dụ: phát trên radio, truyền hình, biểu diễn trực tiếp và phát tại các không gian công cộng như nhà hàng, khách sạn, cửa hàng và rạp chiếu phim) và phát trực tuyến; cùng với phí bản quyền tái sản xuất và phân phối, được trả mỗi khi bản thu âm các tác phẩm của bạn được sao chép. Đây là phí bản quyền áp dụng cho việc bán các sản phẩm vật lý như đĩa CD, băng cassette (nếu bạn là người hoài cổ) và đĩa than, hoặc các sản phẩm kỹ thuật số như nội dung tải xuống, và cả dịch vụ phát trực tuyến. Mỗi khi người dùng (tức là người nghe) nghe một bài hát trên dịch vụ phát trực tuyến, phí bản quyền biểu diễn cũng như phí bản quyền tái sản xuất và phân phối sẽ phát sinh. Tùy thuộc vào lãnh thổ, quy định của CMO và loại dịch vụ, tỷ lệ phân chia sẽ khác nhau – có thể là 50% phí bản quyền biểu diễn và 50% phí bản quyền tái sản xuất và phân phối hoặc 75% phí bản quyền biểu diễn, hay thậm chí trong một số trường hợp là 100% phí bản quyền biểu diễn. Khi tham gia một CMO, tức là bạn cho phép họ cấp giấy phép sử dụng tác phẩm của bạn, theo đó sẽ thu số tiền này thay cho bạn, đồng thời cho phép tác phẩm đó được sử dụng và trả phí bản quyền trên nhiều sản phẩm thương mại.

CMO theo dõi việc sử dụng các tác phẩm của nhạc sĩ sáng tác thông qua một hệ thống giám sát và nhận dạng phức tạp, để có thể trả thù lao cho nghệ sĩ và nhạc sĩ sáng tác khi các đơn vị khác sử dụng những tác phẩm đó. ISWC (Mã tác phẩm âm nhạc theo chuẩn quốc tế) là mã định danh chính của các tác phẩm. Theo luật pháp, gần như mọi tổ chức quản lý quyền phát sóng và nền tảng số đều phải báo cáo việc sử dụng tác phẩm, đặc biệt nếu bạn ở Vương quốc Anh, Liên minh Châu Âu hoặc Hoa Kỳ.

Tại sao nhạc sĩ sáng tác cần tham gia CMO và đăng ký bài hát?

Nếu không đăng ký, bạn sẽ không được thanh toán! Đơn giản là như vậy. Nhìn chung, mỗi khi bài hát của bạn được "sử dụng" (đó là thuật ngữ chúng tôi dùng để chỉ việc bài hát được nghe, tương tác, phát, v.v.), bài hát đó đều có thể mang lại phí bản quyền, dù bạn đã đăng ký hay chưa. Gia nhập một CMO chỉ là bước đầu tiên; bước thứ hai là đảm bảo bạn đã đăng ký bài hát của mình. Bằng cách đó, bạn có thể được trả phí khi mọi người nghe nhạc của bạn trên Spotify và các nền tảng phát trực tuyến khác. Trong thị trường hiện nay, đây là nguồn thu bạn không nên bỏ lỡ.

Các CMO ở các quốc gia khác nhau hợp tác với nhau như thế nào để theo dõi phí bản quyền của một nhạc sĩ sáng tác sở hữu bản nhạc được phát trực tuyến trên toàn thế giới?

Các CMO có cơ sở dữ liệu riêng về các tác phẩm đã đăng ký, được định danh bằng một mã ISWC. Đây là mã tác phẩm âm nhạc theo chuẩn quốc tế, có chứa siêu dữ liệu chính của bài hát, bao gồm tên bài hát, tên các tác giả tham gia và có thể được liên kết với số IPI (Thông tin về bên có quyền lợi). Ngoài ra, CMO còn quản lý thông tin chi tiết về bản quyền biểu diễn, bản quyền tái sản xuất và phân phối, cũng như các thỏa thuận phát hành.

Khi một bài hát được phát trực tuyến, dịch vụ phát trực tuyến sẽ báo cáo mức sử dụng cho các CMO, tùy thuộc vào lãnh thổ và thỏa thuận cấp phép. Khi đó, các CMO sẽ chạy một hệ thống so khớp để xác định các tác phẩm gốc và chủ sở hữu quyền liên quan đến những tác phẩm này, từ đó nhận phí bản quyền từ dịch vụ của những tác phẩm mà họ kiểm soát, rồi phân phối phí bản quyền cho phù hợp.

CMO sẽ tiến hành thanh toán cho (các) chủ sở hữu quyền của bài hát được nghe trực tuyến, những người có liên kết trực tiếp. Nếu chủ sở hữu quyền liên kết với một CMO khác, phí bản quyền sau xử lý sẽ được chuyển cho CMO này.

Liệu mọi CMO có thanh toán phí bản quyền cho nhạc sĩ sáng tác theo tần suất giống nhau không?

Không – điều này chủ yếu phụ thuộc vào từng CMO. Đối với việc sử dụng bản quyền kỹ thuật số, hầu hết các khoản thanh toán được thực hiện trong vòng 3 đến 6 tháng kể từ khi sử dụng tác phẩm, nhưng hạn thanh toán có thể thay đổi tùy theo nhiều yếu tố, như nơi tác phẩm được sử dụng, cách tác phẩm được báo cáo, cũng như việc dữ liệu trên báo cáo sử dụng có chính xác hay bài hát có được đăng ký hợp lệ hay không.

Siêu dữ liệu vẫn là yếu tố then chốt trong hoạt động thu phí bản quyền. Nhạc sĩ sáng tác cần cung cấp thông tin chi tiết nào khi đăng ký tác phẩm để tránh bị thiếu hoặc chậm thanh toán?

Đảm bảo rằng tên bài hát và tên của từng tác giả đã được thống nhất và viết đúng chính tả. Lỗi chính tả có thể khiến bạn mất tiền oan. Ngoài ra, hãy thỏa thuận tỷ lệ chia bản quyền bài hát và đăng ký các đồng tác giả.

Nếu bạn có thể đảm bảo cung cấp tất cả số IPI của tác giả, việc so khớp sẽ nhanh và chính xác hơn. Bạn đã biết số IPI của mình rồi, đúng không…?

Điều gì thường dẫn đến tình trạng phí bản quyền không có người nhận và quy mô toàn cầu của số tiền đó thực sự là bao nhiêu?

Phí bản quyền không có người nhận là một vấn đề mang tính toàn cầu. Hàng trăm nghìn bài hát được nhập vào hệ thống, tải lên các nền tảng phát trực tuyến và sử dụng mỗi giờ. Đó là một lượng lớn dữ liệu. Dù đã có những tiến bộ vượt bậc trong thập kỷ qua, một số bài hát vẫn bị rơi vào trạng thái bị bỏ quên, chủ yếu là do các vấn đề liên quan đến siêu dữ liệu. Điều này có thể do nhiều nguyên nhân: thông tin đăng ký ban đầu không chính xác hoặc có lỗi chính tả và/hoặc thiếu thông tin (lý do thường gặp nhất), mâu thuẫn về lượt đăng ký giữa các chủ sở hữu quyền và báo cáo dữ liệu không chính xác. Tình trạng này cũng có thể xảy ra khi bài hát không được đăng ký hoặc ISWC của chúng không được gửi đến các dịch vụ phát trực tuyến; ví dụ: Spotify sẽ vẫn báo cáo và thanh toán cho bài hát đó, nhưng nếu không có dữ liệu về bài hát đó, thì số tiền đó sẽ đi về đâu? Các CMO và nền tảng âm nhạc đã phát triển một số cơ chế để đảm bảo rằng số tiền này sẽ đến tay chủ sở hữu quyền, dựa trên các tác phẩm đã được định danh, cũng tức là số tiền chưa có người nhận có thể không đến tay các nhạc sĩ sáng tác tham gia ngay từ đầu.

Bạn cần nhớ rằng tiền vẫn nằm trong hệ thống , nhưng số tiền đó sẽ không đến tay bạn, nếu bạn không phải là thành viên của một CMO, khai báo và đăng ký bài hát đúng cách. Bạn có thể kiểm tra các lượt đăng ký thông qua cơ sở dữ liệu của CMO tại địa phương. Mọi nhạc sĩ sáng tác đều nên làm điều này, cho dù bạn tự phát hành tác phẩm hay đã ký hợp đồng với một nhà phát hành.

Nếu chậm trễ trong khâu sửa lỗi siêu dữ liệu, nhạc sĩ sáng tác có thể xác nhận phí bản quyền trước đó hay không, và nếu có, thì cách bao lâu?

Điều này vẫn sẽ phụ thuộc vào từng CMO, nền tảng âm nhạc cũng như mọi giới hạn về bản quyền ở một quốc gia cụ thể. Hãy xem nguyên tắc áp dụng với CMO của bạn. Hầu hết các CMO đều vận hành một hệ thống xác nhận phí bản quyền còn tồn đọng để bạn kiểm tra trực tuyến.

Bạn có điều gì đặc biệt muốn nhắn nhủ với các nhạc sĩ sáng tác khi hợp tác với CMO và bảo vệ quyền của họ?

Đảm bảo bạn đồng ý với tỷ lệ phân chia phí bản quyền tác giả (nếu có đồng tác giả) và đăng ký nhiều thông tin nhất có thể cho các bản nhạc. Thường thì, bạn có thể kiểm tra các lượt đăng ký khác trên hệ thống của CMO để xem đã có lượt đăng ký trùng khớp hay chưa.

Luôn theo dõi các lượt đăng ký của bạn và nếu thấy có điều gì không đúng, hãy liên hệ với CMO của mình để đề nghị khắc phục. Chính bạn phải là người làm việc này; bạn có trách nhiệm đảm bảo dữ liệu được cung cấp là chính xác. Đảm bảo bạn đã báo cáo mọi hoạt động sử dụng mình biết, chẳng hạn như khi nhạc của bạn được biểu diễn trực tiếp. Là nhạc sĩ sáng tác, dù không thể kiểm soát hoặc theo dõi mọi thời điểm các bài hát được sử dụng, nhưng bất cứ khi nào có thể, chúng ta nhất định phải làm như vậy.

Hãy chú ý theo dõi các cơ hội mà CMO cung cấp, chẳng hạn như đào tạo hoặc tài trợ. Nhiều CMO đầu tư vào việc hỗ trợ các thành viên của họ (cũng tức là bạn, với vai trò tác giả) để giúp tác giả duy trì và quản lý dữ liệu của họ, khuyến khích khả năng sáng tạo và cộng tác, cũng như bảo vệ và duy trì môi trường đa dạng văn hóa.