Hướng dẫn theo thứ tự bảng chữ cái về các thuật ngữ trong ngành kinh doanh âm nhạc.
Cho dù mới vào nghề hay là nghệ sĩ gạo cội, bạn hẳn đã biết ngành công nghiệp âm nhạc có một ngôn ngữ riêng. Việc nắm rõ thuật ngữ là một điểm khởi đầu thông minh để đưa ra các quyết định nghề nghiệp sáng suốt. Do đó, chúng tôi đã tổng hợp định nghĩa về một số thuật ngữ trong ngành âm nhạc để bạn dễ dàng tham khảo nhằm nâng cao kiến thức hoặc đơn giản là gợi nhắc lại kiến thức đã biết.
Tạm ứng: Khoản thanh toán trả trước từ hãng thu âm, nhà phát hành hoặc CMO cho nghệ sĩ hoặc nhạc sĩ sáng tác dựa trên phí bản quyền sẽ thu được từ các bản thu âm hoặc tác phẩm gốc của họ. Số tiền tạm ứng thường là khoản có thể thu hồi, nghĩa là nghệ sĩ hoặc nhạc sĩ sáng tác phải kiếm đủ tiền bản quyền từ âm nhạc của họ để hoàn trả khoản tạm ứng này, rồi mới nhận được khoản thanh toán tiếp theo.
Người quản lý nghệ sĩ: Vai trò của người quản lý là giúp xây dựng và duy trì sự nghiệp của nghệ sĩ, điều phối mọi khía cạnh từ thu âm, lưu diễn và tiếp thị đến thương lượng với các hãng thu âm, nhà phát hành và người đại diện. Người quản lý sẽ định hướng các quyết định chuyên môn, đóng vai trò là người đại diện và cố vấn của nghệ sĩ trong các vấn đề kinh doanh, cũng như đảm bảo hỗ trợ nghệ sĩ đạt được các mục tiêu sáng tạo.
Giấy phép chung : Giấy phép, thường được cấp bởi tổ chức quản lý quyền biểu diễn (PRO), cung cấp cho một tổ chức quyền phát bất kỳ bài hát nào trong danh mục sản phẩm của chủ sở hữu quyền trong một khoảng thời gian nhất định. Các công ty sử dụng giấy phép chung có thể là đài truyền hình và đài phát thanh, nhà hàng, mạng xã hội và dịch vụ phát trực tuyến.
Dòng C: Ký hiệu ©, hoặc Dòng C, biểu thị bản quyền trong các tác phẩm sáng tạo, không phải là bản thu âm thanh. Trong âm nhạc, ký hiệu này biểu thị bản quyền được bảo vệ của ảnh bìa hoặc tài liệu viết đi kèm với album, chẳng hạn như ghi chú bằng văn bản. Ký hiệu này cũng có thể được sử dụng cho cả tác phẩm âm nhạc gốc và lời bài hát. Vì Dòng P và Dòng C đề cập đến các quyền khác nhau nên bạn sẽ luôn thấy chúng được viết riêng, ngay cả khi chủ sở hữu các quyền là giống nhau.
Tổ chức quản lý tập thể (CMO): Một tổ chức quản lý quyền và thu phí bản quyền thay mặt cho nhạc sĩ sáng tác, nhà soạn nhạc, nhà phát hành và các chủ sở hữu quyền khác. CMO cấp phép sử dụng âm nhạc cho các doanh nghiệp, đài truyền hình, dịch vụ phát trực tuyến và địa điểm tổ chức, sau đó thu và phân phối phí bản quyền có được từ những hoạt động sử dụng đó cho thành viên của họ. Các CMO đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi việc sử dụng nhạc, quản lý siêu dữ liệu và đảm bảo rằng nhà sáng tạo được trả thù lao xứng đáng khi tác phẩm của họ được biểu diễn, phát sóng, nghe trực tuyến hoặc sao chép lại. CMO có thể là tổ chức quản lý quyền biểu diễn (PRO) và công ty nắm giữ quyền tái sản xuất và phân phối.
Tác phẩm gốc: Chính tác phẩm âm nhạc – tài sản trí tuệ gốc tồn tại độc lập với bất kỳ bản thu âm cụ thể nào, bao gồm các yếu tố như giai điệu, hòa âm, lời bài hát và cấu trúc. Các tác phẩm gốc được bảo vệ bởi bản quyền.
Nhà cung cấp dịch vụ kỹ thuật số (DSP): Một nền tảng phát trực tuyến (như Spotify) hoặc cửa hàng trực tuyến cung cấp âm thanh kỹ thuật số đến người nghe và trả phí bản quyền cho chủ sở hữu quyền dựa trên mức sử dụng.
Nhà phân phối: Nhà phân phối là công ty hoặc dịch vụ phân phối nhạc từ bạn (hoặc hãng thu âm của bạn) đến các cửa hàng và nền tảng phát trực tuyến. Họ đảm bảo các bản thu âm của bạn được tải lên, theo dõi và kiếm tiền đúng cách, đồng thời đảm bảo việc trả phí bản quyền cho đúng chủ sở hữu quyền. Các nhà phân phối cũng giúp tăng tối đa phạm vi tiếp cận của bạn bằng cách phân phối nhạc trên toàn thế giới thông qua các kênh kỹ thuật số và kênh vật lý thích hợp.
ISRC: ISRC (Mã bản thu âm theo chuẩn quốc tế) là một chuỗi gồm 12 ký tự chữ và số, dùng để định dạng bất kỳ bản thu âm thanh hoặc video nhạc nào. ISRC cũng giống như Mã số sách theo chuẩn quốc tế (ISBN) của sách và Mã nhận dạng phương tiện (VIN) của xe ô tô – mỗi mã đều là duy nhất. ISRC giúp các bản thu âm có thể tự động được nhận dạng, giúp đảm bảo việc phân phối phí bản quyền đúng cách. Thông thường, một hãng thu âm hoặc nhà phân phối sẽ chỉ định ISRC cho nhạc của bạn, nhưng trong một số trường hợp, bạn có thể cần cung cấp ISRC của riêng mình. Và vì "dấu vân tay kỹ thuật số" này của bản nhạc vĩnh viễn không thay đổi (dù bạn có đổi đơn vị phân phối), hãy đảm bảo rằng bất kỳ bên nào phát hành mã ISRC đều cho phép bạn sở hữu vĩnh viễn.
ISWC: ISWC (Mã tác phẩm âm nhạc theo chuẩn quốc tế) là mã định danh toàn cầu cho một tác phẩm âm nhạc gốc (chính bài hát đó), không phải bản thu âm. Số liệu này giúp xác định tác phẩm gốc, nhạc sĩ sáng tác, nhà soạn nhạc và nhà phát hành.
Thông tin bản thu: Tập hợp thông tin đi kèm với bản thu âm thanh, bao gồm tên nghệ sĩ, tên bài hát, ISRC, nhà soạn nhạc, nhà phát hành và chủ sở hữu quyền. Nếu không có thông tin này, chúng tôi không thể phân phối phí bản quyền một cách hợp lý. Để dễ hình dung, bạn có thể xem thông tin trên tờ thông tin đi kèm đĩa CD hoặc vỏ đĩa than. Trong thế giới nhạc kỹ thuật số, thông tin bản thu đều nằm trong siêu dữ liệu.
Lossless: Âm thanh lossless là định dạng nghe trực tuyến hoặc tải xuống, trong đó âm nhạc giữ nguyên mọi chi tiết từ bản thu gốc – không bị nén làm mất thông tin âm thanh. Lossless mang lại chất lượng giống như âm thanh mà nghệ sĩ và nhà sản xuất nghe trong phòng thu.
Công ty nắm quyền tái sản xuất và phân phối: Một tổ chức cấp giấy phép tái sản xuất và phân phối cho việc sử dụng bài hát, thu phí bản quyền từ các hãng thu âm, nền tảng và dịch vụ, cũng như phân phối các khoản thanh toán cho các nhạc sĩ sáng tác và nhà phát hành thích hợp.
Phí bản quyền tái sản xuất và phân phối: Một loại phí bản quyền phát hành được trả cho nhạc sĩ sáng tác, nhà soạn nhạc và nhà phát hành bất cứ khi nào tác phẩm gốc của họ (bài hát gốc) được sao chép dưới một số hình thức. Thuật ngữ này bắt nguồn từ thời kỳ sơ khai của hoạt động tái sản xuất âm nhạc, khi các tác phẩm được sao chép theo phương thức cơ học lên cuộn đàn piano, đĩa than và đĩa CD. Tuy nhiên, ngày nay khái niệm này cũng được áp dụng cho cả các hình thức sử dụng kỹ thuật số như phát trực tuyến và tải xuống.
Siêu dữ liệu: Tập hợp các thông tin chi tiết đi kèm được nhúng trong tệp nhạc số. Dữ liệu này bao gồm nội dung hiển thị trên trang album hoặc bản nhạc (chẳng hạn như tên bản nhạc, nghệ sĩ và album) cũng như dữ liệu nền như năm phát hành, hãng thu âm, nhà sản xuất và các giá trị nhận dạng như mã ISRC hoặc ISWC. Việc đảm bảo cung cấp đúng thông tin này ngay từ lần đầu tải nhạc lên là rất quan trọng, vì thông tin này được dùng để tính toán và đảm bảo phí bản quyền được phân phối đúng cách cho hoạt động nghe nhạc trực tuyến.
Dòng P: Trong luật bản quyền, Dòng P dùng riêng cho các tác phẩm âm nhạc (P là viết tắt của "phonogram" – bản thu âm) và được biểu thị bằng ký hiệu ℗. Ký hiệu này nhằm biểu thị rằng bản thu âm được nắm giữ các quyền hợp pháp, đồng thời xác định chủ sở hữu của các quyền đó. Bạn có thể đã thấy thông tin này in trên vỏ đĩa than hoặc tờ thông tin đi kèm đĩa CD, kèm theo năm phát hành đầu tiên, cũng như tên chủ sở hữu bản thu âm thanh đó. Đối với nhạc kỹ thuật số, Dòng P có trong siêu dữ liệu được liên kết với tệp âm thanh.
Tổ chức quản lý quyền biểu diễn (PRO): Một tổ chức đảm bảo các nhạc sĩ sáng tác, nhà soạn nhạc và nhà phát hành nhận được phí bản quyền biểu diễn khi tác phẩm âm nhạc của họ được phát sóng, nghe trực tuyến, tải xuống hoặc phát ở các địa điểm công cộng. PRO cấp phép sử dụng nhạc cho các doanh nghiệp, nền tảng và đài truyền hình, thu phí và phân phối khoản thanh toán cho các thành viên của họ.
Phí bản quyền biểu diễn: Một loại phí bản quyền phát hành được trả cho nhạc sĩ sáng tác, nhà soạn nhạc và nhà phát hành bất cứ khi nào tác phẩm gốc (bài hát) của họ được biểu diễn hoặc phát sóng công khai. Khoản phí này được tính cho cả các mục đích sử dụng như phát nhạc trực tuyến, nội dung tải xuống, phát sóng trên radio, chương trình phát sóng trên TV, buổi biểu diễn trực tiếp và phát nhạc ở không gian công cộng. Những khoản phí bản quyền này được thu và phân phối thông qua các tổ chức quản lý quyền biểu diễn (PRO).
Nhà phát hành: Một nhà phát hành âm nhạc giúp nhạc sĩ sáng tác và nhà soạn nhạc quản lý, bảo vệ và kiếm tiền từ các tác phẩm gốc của họ (chính là các bài hát chứ không phải bản thu âm). Họ hỗ trợ quản lý bài hát, cấp phép, thu thập và phân phối bản quyền cũng như phát triển tác phẩm sáng tạo.
Hãng thu âm: Hãng thu âm giữ vai trò hỗ trợ nghệ sĩ trong khâu sáng tạo, phân phối, tiếp thị và kiếm tiền từ các bản thu âm thanh (nội dung âm thanh thực tế mà mọi người nghe). Các hãng thu âm cung cấp tài nguyên và kiến thức chuyên môn về khía cạnh phát triển nghệ sĩ, thu âm và sản xuất, phân phối, tiếp thị và quảng bá, cũng như quản lý quyền để đảm bảo đạt được thành công cả về mặt sáng tạo và thương mại.
Bản thu âm: Bản thu âm (còn được gọi là bản thu âm thanh hoặc bản hậu kỳ) là bản ghi lại một màn trình diễn âm nhạc ở dạng cố định, là âm thanh thực tế mà khán giả nghe được. Đây là một phiên bản cụ thể của một tác phẩm gốc và được bảo vệ bằng bản quyền riêng biệt so với bài hát gốc.
Phí bản quyền thu âm: Một loại phí bản quyền được trả cho nghệ sĩ, hãng thu âm và các chủ sở hữu quyền khác để sử dụng bản thu âm thanh (âm thanh thực tế của bài hát). Phí bản quyền thu âm thường phát sinh khi một bản nhạc được nghe trực tuyến, tải xuống hoặc bán ra. Khoản phí bản quyền này do các hãng thu âm và nhà phân phối thu và phân phối cho các nghệ sĩ liên quan, dựa trên các thỏa thuận trong hợp đồng với họ.
Chủ sở hữu quyền: Một cá nhân hoặc pháp nhân sở hữu hoặc kiểm soát các quyền hợp pháp đối với tác phẩm âm nhạc, cho dù đó là tác phẩm gốc hay bản thu âm thanh. Những quyền này, được bảo vệ bởi bản quyền, cung cấp cho chủ sở hữu quyền quyền cấp phép sử dụng âm nhạc và thu phí bản quyền khi nhạc được phát, nghe trực tuyến hoặc sao chép. Chủ sở hữu quyền có thể là nhạc sĩ sáng tác, nhà phát hành nhạc, hãng thu âm và nghệ sĩ.
Phí bản quyền: Khoản thanh toán cho chủ sở hữu quyền bất cứ khi nào tài sản trí tuệ của họ được sử dụng, chẳng hạn như khi một bài hát được nghe trực tuyến, biểu diễn hoặc sao chép. Trong âm nhạc, phí bản quyền sẽ khác nhau tùy thuộc vào quyền được sử dụng. Một số quyền áp dụng cho các tác phẩm gốc (chính bài hát), chẳng hạn như phí bản quyền tái sản xuất và phân phối, cũng như phí bản quyền biểu diễn, trong khi một số khác áp dụng cho các bản thu âm thanh (bản thu âm thực tế). Mỗi lần bản nhạc được sử dụng có thể tạo ra nhiều loại phí bản quyền, được trả cho các bên liên quan, bao gồm hãng thu âm, nhà phát hành âm nhạc và tổ chức quản lý tập thể (CMO), tùy thuộc vào lãnh thổ và quyền liên quan.
Mã nhận dạng bài hát: Năm mã chính tạo thành một phần trong siêu dữ liệu thiết yếu của một tác phẩm âm nhạc. IPI xác định nhạc sĩ sáng tác hoặc nhà soạn nhạc, ISWC xác định tác phẩm âm nhạc, ISRC xác định bản thu âm cụ thể, IPN xác định người biểu diễn và ISNI liên kết bốn mã còn lại với nhau.
Tài liệu phân chia : Một tài liệu xác định công việc của mỗi người trong quá trình sáng tác và phần trăm tiền bản quyền mà mỗi bên được hưởng.
Đồng bộ hóa: Đồng bộ hóa (hoặc "đồng bộ") có nghĩa là kết hợp bài hát (tác phẩm gốc) hoặc bản thu âm với hình ảnh chuyển động, chẳng hạn như trong phim, chương trình truyền hình, quảng cáo, trò chơi điện tử hoặc nội dung video dạng ngắn. Khái niệm này xuất phát từ ý tưởng "đồng bộ hóa" âm nhạc với hình ảnh. Bất cứ khi nào bài hát được đồng bộ hóa với phương tiện hình ảnh, cần phải xin cấp một loại giấy phép đặc biệt, gọi là giấy phép đồng bộ hóa.
Lãnh thổ: Khu vực địa lý xác định nơi các quyền và giấy phép âm nhạc cụ thể được áp dụng. Hầu hết các thỏa thuận cấp phép âm nhạc đều bao gồm các thông số kỹ thuật theo lãnh thổ để xác định nơi âm nhạc được sử dụng, phát trực tuyến hoặc bán ra. Nếu một bài hát không được cấp phép sử dụng ở một lãnh thổ cụ thể, thì bài hát đó sẽ không được phát hành ở đó. Khi không có giới hạn về lãnh thổ, bạn có thể phân phối nhạc trên toàn thế giới.
Phí bản quyền không có người nhận: Những khoản phí bản quyền do một CMO thu nhưng không khớp với chủ sở hữu hợp pháp tương ứng, thường là do siêu dữ liệu như tên nhạc sĩ sáng tác, nhà phát hành hoặc thông tin đăng ký bị thiếu hoặc không đầy đủ. Khoản phí bản quyền này tạm thời bị giữ lại trong khi chúng tôi nỗ lực xác định quyền sở hữu và thanh toán cho đúng nhạc sĩ sáng tác hoặc nhà phát hành. Nếu vẫn không được nhận sau một khoảng thời gian nhất định (tùy theo quốc gia và tổ chức), số tiền này thường được phân phối theo tỷ lệ giữa các thành viên liên kết trong hiệp hội.
UPC: UPC (Mã số sản phẩm toàn cầu) là một mã duy nhất gồm 12 – 14 chữ số dùng để xác định sản phẩm của bạn trong các cửa hàng kỹ thuật số và thực tế. Tương tự như ISRC, đó là một mã định danh được chuẩn hóa, nhưng nếu ISRC áp dụng cho từng bản nhạc, thì UPC lại áp dụng ở cấp độ album hoặc sản phẩm. Ví dụ: cùng một album trên đĩa than, đĩa CD và băng cassette, mỗi album sẽ có UPC riêng và phiên bản kỹ thuật số cũng sẽ có UPC khác. Nếu bạn phát hành thông qua một hãng thu âm hoặc nhà phân phối, họ thường sẽ tạo và quản lý UPC cho bạn. Nếu cần xin giấy phép của riêng mình, bạn có thể đăng ký thông qua cơ quan phát hành phù hợp tại quốc gia của mình (ví dụ: GS1 ở Hoa Kỳ hoặc Canada).